WIBOR przed TSUE – kiedy kredyt złotowy można podważyć lub unieważnić?

W ostatnich miesiącach kredyty złotowe oparte na wskaźniku WIBOR znalazły się w centrum zainteresowania Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Do Luksemburga trafiły już cztery pytania prejudycjalne polskich sądów – z Częstochowy, Warszawy, Krakowa i Warszawy-Pragi. Wszystkie dotyczą tego samego problemu: czy konstrukcja kredytów WIBOR-owych i sposób informowania konsumentów o ryzyku są zgodne z prawem unijnym oraz standardami ochrony konsumenta.

Dla kredytobiorców oznacza to realną szansę na zakwestionowanie swojej umowy – w skrajnych przypadkach nawet na jej unieważnienie i rozliczenie się z bankiem tak, jak w sprawach „frankowych”.

Kancelaria Adwokacka Dembowski Legal z siedzibą we Wrocławiu (ul. Włodkowica 10/12) od lat prowadzi sprawy dotyczące kredytów powiązanych z walutą obcą (tzw. kredyty frankowe), kredytów opartych na stawce WIBOR oraz roszczeń odszkodowawczych oraz o zapłatę przeciwko bankom. Każdą sprawę analizujemy indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnego orzecznictwa TSUE i sądów krajowych.

1. Czym jest kredyt WIBOR-owy i na czym polega problem?

Większość kredytów hipotecznych w złotych udzielanych w Polsce w ostatnich latach była oprocentowana według formuły: WIBOR + marża banku. Wskaźnik WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) jest tzw. wskaźnikiem referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 (tzw. rozporządzenie BMR). 

Z perspektywy konsumenta kluczowe są trzy kwestie:

1. Kto i w jaki sposób ustala WIBOR – czy wskaźnik opiera się na realnych transakcjach, czy na deklaracjach banków, jak wygląda nadzór nad jego obliczaniem. 
2. Czy w umowie w przejrzysty sposób wyjaśniono mechanizm oprocentowania – w tym wpływ zmian WIBOR na wysokość rat.
3. Jak rozłożone jest ryzyko – czy konsument znał górną granicę kosztu kredytu, czy całe ryzyko zostało przerzucone na niego, podczas gdy bank zabezpieczył się np. klauzulą minimalnego oprocentowania. 

To właśnie wokół tych zagadnień koncentrują się pytania polskich sądów do TSUE oraz najnowsze spory sądowe dotyczące kredytów złotowych.

2. Cztery pytania do TSUE – jakie sprawy są w grze?

a) C-471/24 – sprawa z Częstochowy: przejrzystość i obowiązki informacyjne banku

Sąd Okręgowy w Częstochowie zapytał TSUE, czy postanowienia umowy kredytu, które odsyłają do WIBOR, mogą być uznane za nieuczciwe (abuzywne) w świetle dyrektywy 93/13/EWG, jeżeli przeciętny konsument nie rozumiał:

• jak jest ustalany WIBOR,
• kto ma realny wpływ na jego poziom,
• jak zmiana wskaźnika przełoży się na jego ratę.

11 września 2025 r. Rzeczniczka Generalna TSUE przedstawiła opinię w tej sprawie. Nie „zalegalizowała” ona wprost WIBOR-u, ale potwierdziła, że klauzule odsyłające do wskaźnika referencyjnego podlegają pełnej kontroli pod kątem przejrzystości i uczciwości. To sądy krajowe mają badać, czy konsument został rzetelnie poinformowany o ryzyku zmiennego oprocentowania. 

b) Warszawa-Praga – wskaźnik ustalany przez drugą stronę umowy

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga (w sprawie sygn. II C 1440/24) zwrócił uwagę, że w kredytach WIBOR-owych wysokość raty zależy od wskaźnika tworzonego przez sektor bankowy, czyli de facto przez jedną ze stron umowy. Kredytobiorcy często nie wiedzieli, kto i w jaki sposób kształtuje WIBOR oraz jakie czynniki mogą spowodować jego gwałtowny wzrost. 

Pytanie do TSUE zmierza do ustalenia, czy taka konstrukcja – przy braku realnej transparentności – nie narusza unijnego standardu ochrony konsumenta.

c) Kraków – brak limitu ryzyka kredytobiorcy

Sąd Okręgowy w Krakowie (w sprawie o sygn. VIII C 5360/25) wskazał na inny problem: brak górnego pułapu oprocentowania kredytu. Maksymalne odsetki w polskim prawie rosną razem ze stopami procentowymi, więc kredytobiorca w praktyce nie zna granicy swojego zadłużenia. 

Może to być sprzeczne z zasadą przejrzystości – konsument zna swoją maksymalną odpowiedzialność tylko w teorii, ale nie w praktyce.

d) Warszawa – postępowanie dot. starszych umów kredytowych tzn. sprzed wejścia w życie BMR (sygn. TSUE C-630/25)

Kolejne pytania prejudycjalne dotyczą kredytów zawartych przed 2018 r., kiedy WIBOR był ustalany jeszcze przez ACI Polska, bez obecnego modelu nadzoru. Sąd Okręgowy w Warszawie (w sprawie o sygn. akt XXVIII C 22943/22) pyta, czy bank mógł narzucać w umowie wskaźnik, który był tworzony w oparciu o deklaracje samych banków, bez transparentnej metodologii dostępnej dla konsumenta.

Jeżeli TSUE uzna, że takie praktyki były niezgodne z prawem Unii, setki tysięcy starszych kredytów złotowych mogą zostać otwarte na spór sądowy.

3. Opinia Rzeczniczki Generalnej w sprawie o sygn . TSUE C-471/24  – co wynika dla kredytobiorców?

Narracja części sektora bankowego i mediów koncentruje się na tezie, że „WIBOR jest zgodny z prawem” oraz że TSUE „zamknie temat” kredytów złotowych. W rzeczywistości opinia Rzeczniczki Generalnej jest bardziej złożona.

Z analizy opinii oraz komentarzy prawniczych wynika w szczególności, że:

• TSUE nie bada technicznej metody wyznaczania WIBOR-u w postępowaniu z dyrektywy 93/13 – to domena rozporządzenia BMR i nadzoru nad administratorem wskaźnika.
• Natomiast umowne postanowienia odsyłające do WIBOR muszą spełniać wymogi przejrzystości i równowagi stron; bank nie może zasłaniać się samym faktem, że wskaźnik jest „regulowany”.
• To sądy krajowe – w każdej indywidualnej sprawie – oceniają, czy konsument miał wystarczający zakres informacji, by świadomie zaakceptować ryzyko zmiennego oprocentowania.

Oznacza to, że drogę do kwestionowania kredytów WIBOR-owych otwiera nie tyle konstrukcja wskaźnika jako takiego, ale sposób, w jaki bank wprowadził go do umowy i w jaki poinformował o nim klienta.

4. Czy umowę kredytu złotowego można unieważnić?

Unieważnienie umowy kredytu złotowego jest możliwe, ale – podobnie jak w sprawach frankowych – nie następuje automatycznie. Konieczne jest wykazanie istotnych naruszeń praw konsumenta, w szczególności istnienia nieuczciwych postanowień umownych (art. 385¹ k.c. w zw. z Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.).

W praktyce, w sprawach kredytów złotowych pojawiają się m.in. następujące scenariusze: 

1. „Odwiborowanie” kredytu – sąd usuwa z umowy postanowienia dotyczące WIBOR, pozostawiając oprocentowanie oparte jedynie na marży banku. Raty kredytu znacząco spadają, a kredytobiorca może domagać się zwrotu nadpłaconych kwot.
2. Unieważnienie umowy w całości – jeżeli bez klauzul dotyczących zmiennego oprocentowania umowa nie może dalej obowiązywać (brak możliwego do utrzymania poziomu oprocentowania), sąd może uznać umową za nieważny. Skutkiem jest wówczas tzw. rozliczenie nieważnej umowy – strony zwracają sobie wzajemnie spełnione świadczenia (konsumenci zwracają kapitał w nominalnej wysokości, a bank zwraca wszystkie otrzymane kwoty z tytułu rat, prowizji i innych kosztów okołokredytowych).
3. Unieważnienie lub pominięcie aneksów – w niektórych sprawach podstawą rozstrzygnięcia jest nie sam WIBOR, ale sposób skonstruowania klauzuli zmiennego oprocentowania lub aneksu, który pozbawia konsumenta możliwości samodzielnego obliczenia raty.

Każda sprawa wymaga odrębnej analizy – zarówno pod kątem treści umowy i aneksów, jak i historii spłaty kredytu.

5. Jak sprawdzić, czy Twój kredyt WIBOR-owy nadaje się do sporu?

Jeżeli spłacasz kredyt złotowy oparty na WIBOR, warto rozważyć analizę prawną umowy, zwłaszcza gdy:

• podpisałeś umowę przed 2018 r. (okres sprzed pełnego stosowania rozporządzenia BMR),
• w dokumentacji brakuje przejrzystego wyjaśnienia, jak ustalana jest wysokość oprocentowania,
• bank nie przedstawił konkretnych symulacji skutków wzrostu stóp procentowych,
• w umowie znajdują się klauzule minimalnego oprocentowania korzystne wyłącznie dla banku,
• wysokość rat wzrosła ponad poziom, który – z perspektywy podpisania umowy – wydawał się realny. 

Do wstępnej analizy przydatne będą w szczególności:

• umowa kredytu i wszystkie aneksy,
• regulamin kredytu oraz tabela opłat i prowizji,
• harmonogramy spłaty,
• historia spłaty rat (wyciągi, zaświadczenia z banku).

6. Jak Kancelaria Dembowski Legal może pomóc?

Kancelaria Adwokacka Dembowski Legal we Wrocławiu prowadzi sprawy:

• dotyczące tzw. kredytów frankowych (indeksowanych i denominowanych do walut obcych w tym CHF, EUR oraz innych walut),
• kredytów złotowych opartych na WIBOR,
• sporów z bankami i innymi instytucjami finansowymi (w tym powództwa o zapłatę i odszkodowania),
• a także stałą obsługę spółek i przedsiębiorców.