TSUE: bank nie może naliczać odsetek od kosztów kredytu. Ważny wyrok dla kredytobiorców konsumenckich

23 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał istotny wyrok w sprawie C-744/24 Bank Polska Kasa Opieki, dotyczący kredytów konsumenckich. TSUE uznał, że bank nie może pobierać odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem, takich jak składka ubezpieczeniowa, prowizja czy inne opłaty, jeżeli kwoty te nie zostały faktycznie wypłacone konsumentowi do swobodnej dyspozycji.

Wyrok ten może mieć istotne znaczenie dla osób, które zawierały umowy kredytu konsumenckiego, w których bank lub firma pożyczkowa doliczyły do kwoty kredytu pozaodsetkowe koszty, a następnie naliczały od nich odsetki. Stanowisko TSUE jest zbieżne z oceną Rzecznika Finansowego, który wskazał, że pobieranie odsetek od kwoty, która nigdy nie została oddana do dyspozycji klienta, stanowi nieprawidłową praktykę prowadzącą do zawyżenia zysku kredytodawcy.

Czego dotyczyła sprawa C-744/24?

Sprawa rozpoznana przez TSUE dotyczyła polskiego konsumenta, który zawarł z bankiem umowę kredytu konsumenckiego. Część kwoty wskazanej w umowie została przeznaczona na opłacenie ubezpieczenia kredytu. Bank naliczał jednak oprocentowanie nie tylko od kwoty faktycznie udostępnionej konsumentowi, lecz także od kwoty przeznaczonej na pokrycie składki ubezpieczeniowej.

Sąd Rejonowy we Włodawie skierował do TSUE pytanie prejudycjalne, czy taka praktyka jest zgodna z dyrektywą 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki. Trybunał udzielił odpowiedzi negatywnej. Wskazał, że pojęcie „całkowitej kwoty kredytu” oraz pojęcie „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” wzajemnie się wykluczają. Oznacza to, że kwoty przeznaczone na koszty kredytu nie powinny być traktowane tak, jak środki faktycznie wypłacone konsumentowi.

Odsetki tylko od kwoty rzeczywiście udostępnionej konsumentowi

Kluczowe znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy kwotą kredytu udostępnioną konsumentowi a kosztami kredytu. Zgodnie z art. 3 lit. j dyrektywy 2008/48/WE stopa oprocentowania kredytu odnosi się do wypłaconej kwoty kredytu, a nie do kosztów ponoszonych przez konsumenta w związku z zawarciem umowy. TSUE odwołał się również do wcześniejszego orzecznictwa, w szczególności do wyroku w sprawie Radlinger i Radlingerová, C-377/14.

W praktyce oznacza to, że jeżeli kredytodawca finansuje prowizję, ubezpieczenie lub inne opłaty, nie powinien automatycznie naliczać od tych kosztów odsetek kapitałowych tak, jak od środków realnie wypłaconych konsumentowi. Inaczej mówiąc, odsetki powinny być wynagrodzeniem za korzystanie z kapitału oddanego konsumentowi do dyspozycji, a nie dodatkowym wynagrodzeniem od kosztów samego udzielenia kredytu.

Znaczenie wyroku dla sankcji kredytu darmowego

Wyrok TSUE może mieć szczególne znaczenie dla spraw dotyczących tzw. sankcji kredytu darmowego. Sankcja kredytu darmowego została uregulowana w art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jej istota polega na tym, że w razie naruszenia określonych obowiązków przez kredytodawcę konsument, po złożeniu stosownego oświadczenia, może zwracać kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy. Zakres ustawy obejmuje m.in. zasady zawierania umów o kredyt konsumencki oraz obowiązki informacyjne kredytodawców i pośredników.

Nie każde naruszenie automatycznie przesądza jednak o skutecznym zastosowaniu sankcji kredytu darmowego. Każda umowa wymaga indywidualnej analizy, w szczególności pod kątem:

1. treści umowy kredytu konsumenckiego;
2. sposobu wskazania całkowitej kwoty kredytu;
3. sposobu obliczenia RRSO;
4. sposobu przedstawienia całkowitej kwoty do zapłaty;
5. tego, czy oprocentowanie objęło również prowizję, ubezpieczenie lub inne pozaodsetkowe koszty kredytu;
6. zachowania terminu do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Rzecznik Finansowy wskazał, że w 2025 r. do jego urzędu trafiło prawie 9,3 tys. wniosków o interwencję lub postępowanie polubowne w sprawach z zakresu sankcji kredytu darmowego, a osoby prowadzące sprawy sądowe złożyły ponad 1,6 tys. wniosków o wydanie istotnego poglądu. Skala problemu potwierdza, że spory dotyczące kredytów konsumenckich mają obecnie bardzo istotne znaczenie praktyczne.

Szczególnej analizy wymagają umowy, w których kredytodawca wskazał jedną łączną kwotę kredytu obejmującą zarówno środki przekazane konsumentowi, jak i koszty kredytu, a następnie naliczał od całej tej kwoty odsetki. Taka konstrukcja może prowadzić do zawyżenia kosztów kredytu oraz do nieprawidłowego przedstawienia konsumentowi rzeczywistego ekonomicznego ciężaru umowy.

Kancelaria Adwokacka Dembowski Legal we Wrocławiu prowadzi sprawy dotyczące kredytów konsumenckich, sankcji kredytu darmowego, sporów z bankami oraz firmami pożyczkowymi. Kancelaria zajmuje się również sprawami frankowymi, kredytami opartymi o wskaźnik WIBOR, postępowaniami o zapłatę oraz dochodzeniem roszczeń przed sądami.