Jak dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia? Dokumenty, terminy i najczęstsze błędy

Wypadek komunikacyjny, wypadek przy pracy, błąd medyczny, upadek na nieodśnieżonym chodniku lub inne zdarzenie powodujące obrażenia mogą prowadzić nie tylko do pogorszenia zdrowia, lecz także do powstania wymiernych strat finansowych. Poszkodowany może wówczas dochodzić odszkodowania, zadośćuczynienia, a w określonych sytuacjach również renty.

Skuteczne dochodzenie roszczeń zależy jednak nie tylko od samego faktu wystąpienia wypadku. Duże znaczenie ma właściwe udokumentowanie jego okoliczności, przebiegu leczenia, poniesionych wydatków oraz wpływu zdarzenia na codzienne życie poszkodowanego.

Poniżej przedstawiamy praktyczne wskazówki, które mogą pomóc w przygotowaniu sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie.

Odszkodowanie a zadośćuczynienie – czym różnią się te świadczenia?

Choć pojęcia te są często używane zamiennie, dotyczą dwóch różnych rodzajów następstw zdarzenia.

Odszkodowanie służy naprawieniu szkody majątkowej, czyli strat, które można wyrazić w pieniądzu. Może obejmować zarówno wydatki już poniesione, jak i dochody, których poszkodowany nie uzyskał wskutek wypadku.

Zadośćuczynienie ma natomiast rekompensować krzywdę niemajątkową, w szczególności ból, cierpienie, stres, ograniczenie samodzielności, utratę dotychczasowej aktywności oraz pogorszenie jakości życia.

Zgodnie z art. 361 Kodeksu cywilnego naprawienie szkody obejmuje również poniesione straty oraz korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. W przypadku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia art. 444 Kodeksu cywilnego pozwala dochodzić wszelkich wynikających z tego kosztów, a art. 445 Kodeksu cywilnego stanowi podstawę przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Jakich świadczeń może dochodzić osoba poszkodowana?

Zakres roszczeń zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Po wypadku powodującym obrażenia ciała możliwe jest dochodzenie między innymi:

• zwrotu kosztów leczenia, rehabilitacji, lekarstw i sprzętu medycznego,
• zwrotu kosztów dojazdów do placówek medycznych,
• kosztów opieki sprawowanej przez osoby trzecie,
• utraconych zarobków lub dochodów,
• kosztów dostosowania mieszkania albo pojazdu do nowych potrzeb,
• zadośćuczynienia za ból, cierpienie i ograniczenia życiowe,
• renty z tytułu utraty zdolności do pracy, zwiększonych potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.

Jeżeli następstwa zdarzenia mają charakter długotrwały, roszczenia nie muszą ograniczać się do jednorazowej wypłaty. Kodeks cywilny przewiduje możliwość dochodzenia odpowiedniej renty, w tym renty tymczasowej, gdy pełnego rozmiaru szkody nie można jeszcze dokładnie ustalić.

W przypadku śmierci poszkodowanego osoby najbliższe mogą, zależnie od okoliczności, dochodzić zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, renty, odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej oraz zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z utraty bliskiej osoby. Podstawę tych roszczeń stanowi art. 446 Kodeksu cywilnego.

Co należy zrobić bezpośrednio po zdarzeniu?

Zadbaj o udokumentowanie okoliczności wypadku

Jeżeli pozwala na to stan zdrowia i charakter zdarzenia, warto zabezpieczyć możliwie szeroki materiał dowodowy. Pomocne mogą być:

• zdjęcia miejsca zdarzenia i powstałych uszkodzeń,
• dane sprawcy oraz świadków,
• oświadczenie sprawcy,
• notatka policyjna lub dokumentacja innych służb,
• zapis z monitoringu,
• korespondencja z zarządcą terenu, pracodawcą lub innym podmiotem odpowiedzialnym.

Nie należy zakładać, że wszystkie potrzebne dowody będzie można bez problemu uzyskać po kilku miesiącach. Nagrania z monitoringu mogą zostać usunięte, a świadkowie z czasem mogą nie pamiętać szczegółów zdarzenia.

Zgłoś dolegliwości lekarzowi

Dokumentacja medyczna jest jednym z podstawowych dowodów w sprawach dotyczących szkody na osobie. Powinna przedstawiać zarówno pierwsze rozpoznanie, jak i dalszy przebieg leczenia.

Warto informować lekarza o wszystkich odczuwanych dolegliwościach, również tych, które pojawiły się dopiero po pewnym czasie. Niektóre następstwa urazu mogą bowiem ujawnić się dopiero po upływie kilku godzin lub dni.

Należy gromadzić wyniki badań, karty informacyjne, skierowania, zalecenia, recepty, zaświadczenia, dokumentację rehabilitacji oraz zwolnienia lekarskie. Można także wystąpić do placówek medycznych o wydanie pełnej dokumentacji leczenia.

Zachowuj rachunki i potwierdzenia płatności

Samo stwierdzenie, że poszkodowany poniósł określone wydatki, może okazać się niewystarczające. Dlatego warto zachować:

• faktury i paragony za leczenie oraz rehabilitację,
• rachunki za lekarstwa i środki medyczne,
• potwierdzenia kosztów przejazdów,
• faktury za prywatne konsultacje,
• dokumenty potwierdzające zakup lub wynajem sprzętu,
• umowy i rachunki dotyczące pomocy domowej albo opieki.

Jeżeli wydatki były opłacane przelewem, pomocne będą również potwierdzenia operacji bankowych.

Jak wykazać utracone dochody?

Roszczenie o zwrot utraconych zarobków wymaga porównania sytuacji finansowej poszkodowanego przed wypadkiem z sytuacją, która powstała po zdarzeniu.

Pracownik może przedstawić między innymi umowę o pracę, zaświadczenie o wynagrodzeniu, listy płac, zeznania podatkowe oraz dokumenty dotyczące wypłaconego wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku.

W przypadku przedsiębiorców ustalenie utraconego dochodu może być bardziej skomplikowane. Istotne mogą być księgi rachunkowe, faktury, zawarte kontrakty, wcześniejsze wyniki działalności oraz dokumenty wskazujące, że wskutek wypadku nie było możliwe wykonanie określonych zleceń.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o wykazanie spadku przychodów. Należy przedstawić możliwie przekonujący związek pomiędzy wypadkiem a konkretną stratą finansową.

Jak udokumentować krzywdę i pogorszenie jakości życia?

Zadośćuczynienia nie oblicza się wyłącznie na podstawie rachunków. Jego wysokość zależy od całokształtu następstw zdarzenia dla konkretnej osoby.

Orzecznictwo wskazuje, że przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia znaczenie mają między innymi stopień oraz czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, trwałość skutków urazu, rokowania na przyszłość, wpływ zdarzenia na życie rodzinne i zawodowe oraz wiek poszkodowanego. Zadośćuczynienie ma zasadniczo charakter jednorazowy, dlatego jego wysokość powinna uwzględniać również dające się przewidzieć cierpienia przyszłe.

Pomocne może być prowadzenie prostego dziennika, w którym poszkodowany zapisuje:

• odczuwane dolegliwości i ich nasilenie,
• przyjmowane leki,
• trudności ze snem lub poruszaniem się,
• konieczność korzystania z pomocy innych osób,
• rezygnację z aktywności sportowej, rodzinnej lub zawodowej,
• wpływ urazu na relacje z bliskimi i codzienne funkcjonowanie.

Procentowy uszczerbek na zdrowiu jest ważnym elementem oceny sprawy, ale nie powinien być traktowany jako jedyny przelicznik należnej kwoty. Dwie osoby z podobnym urazem mogą odczuwać jego konsekwencje w zupełnie inny sposób.

Jak prawidłowo zgłosić roszczenie?

Zgłoszenie szkody powinno przede wszystkim pozwalać ustalić:

1. jakie zdarzenie spowodowało szkodę,
2. kto ponosi za nie odpowiedzialność,
3. jakich obrażeń lub strat doznał poszkodowany,
4. jakich świadczeń i w jakiej wysokości się domaga,
5. jakie dowody potwierdzają przedstawione żądania.

Roszczenia warto rozdzielić. Osobno należy wskazać żądaną kwotę zadośćuczynienia, koszty leczenia, utracone dochody, koszty opieki oraz ewentualną rentę.

Nie trzeba czekać z pierwszym zgłoszeniem aż do całkowitego zakończenia leczenia. Dokumentację i wysokość roszczeń można uzupełniać, gdy pojawiają się kolejne koszty lub ujawniają się dalsze następstwa zdarzenia.

W sprawach objętych ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej poszkodowany może co do zasady kierować roszczenie bezpośrednio do ubezpieczyciela podmiotu odpowiedzialnego za szkodę.

Ile czasu ma ubezpieczyciel na wypłatę świadczenia?

W przypadku ubezpieczeń obowiązkowych, w tym ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, zakład ubezpieczeń powinien wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia zgłoszenia szkody.

Jeżeli wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności nie jest w tym czasie możliwe, świadczenie powinno zostać wypłacone w terminie 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienie stało się możliwe, co do zasady nie później jednak niż w ciągu 90 dni od zgłoszenia. Wyjątek może dotyczyć sytuacji, gdy ustalenie odpowiedzialności lub wysokości świadczenia zależy od toczącego się postępowania karnego albo cywilnego.

Niezależnie od tego ubezpieczyciel powinien w podstawowym terminie wypłacić bezsporną część odszkodowania. Jeżeli odmawia wypłaty albo przyznaje świadczenie w niższej wysokości, powinien przedstawić pisemne stanowisko, wskazać podstawę prawną oraz wyjaśnić przyczyny odmowy.

Czy trzeba przyjąć pierwszą propozycję ubezpieczyciela?

Pierwsza decyzja zakładu ubezpieczeń nie zawsze odpowiada pełnemu zakresowi szkody i krzywdy. Przed zaakceptowaniem propozycji warto zweryfikować:

• czy uwzględniono wszystkie koszty leczenia i rehabilitacji,
• czy prawidłowo obliczono utracone dochody,
• czy oceniono przyszłe następstwa urazu,
• czy uwzględniono potrzebę opieki,
• czy proponowana kwota zadośćuczynienia odpowiada rzeczywistemu rozmiarowi krzywdy.

Szczególnej ostrożności wymaga podpisanie ugody. Jej treść może przewidywać, że wypłata określonej kwoty wyczerpuje wszystkie obecne i przyszłe roszczenia wynikające ze zdarzenia. Przed podpisaniem dokumentu należy zatem ustalić, czy stan zdrowia jest już stabilny i czy znane są wszystkie następstwa wypadku.

Co zrobić, gdy odszkodowanie lub zadośćuczynienie zostało zaniżone?

W pierwszej kolejności należy przeanalizować uzasadnienie decyzji oraz zgromadzony materiał dowodowy. Następnie można skierować do ubezpieczyciela reklamację lub odwołanie, wskazując pominięte okoliczności, przedstawiając dodatkową dokumentację i precyzując wysokość roszczeń.

Jeżeli negocjacje nie przyniosą rezultatu, możliwe jest skierowanie sprawy na drogę sądową. W toku postępowania znaczenie mogą mieć opinie biegłych lekarzy, rehabilitantów, psychologów, specjalistów z zakresu rekonstrukcji wypadków albo rachunkowości.

Każdorazowo należy ocenić nie tylko wysokość możliwych roszczeń, lecz również dostępne dowody, ryzyko procesowe, koszty postępowania oraz stanowisko strony odpowiedzialnej.

Najczęstsze błędy popełniane przez poszkodowanych

Do problemów w dochodzeniu świadczeń najczęściej prowadzą:

• zbyt późne zgłoszenie się do lekarza,
• brak pełnej dokumentacji medycznej,
• wyrzucanie rachunków i faktur,
• nieuwzględnienie kosztów opieki oraz utraconych dochodów,
• przyjęcie pierwszej propozycji bez analizy sposobu jej wyliczenia,
• podpisanie ugody przed zakończeniem diagnostyki,
• opisanie urazu bez wskazania jego wpływu na codzienne życie,
• zwlekanie z podjęciem działań aż do upływu terminu przedawnienia.

W sprawach odszkodowawczych istotne jest nie tylko wykazanie, że zdarzenie miało miejsce, ale również udowodnienie pełnego zakresu jego następstw.