19 czerwca 2025 r. zapadł niezwykle ważny wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (C‑396/24), który może istotnie zmienić sposób rozliczeń pomiędzy kredytobiorcami a bankami po unieważnieniu umowy kredytu frankowego. Sprawa dotyczyła kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, zawartego z bankiem, który – po stwierdzeniu nieważności umowy – dochodził przed sądem zwrotu pełnej kwoty kapitału, niezależnie od już dokonanych przez konsumenta spłat.

Trybunał, rozpatrując pytania prejudycjalne Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia, odniósł się w szczególności do interpretacji dyrektywy 93/13/EWG i wskazał, że takie roszczenie banku może być sprzeczne z prawem Unii.

Kluczowe tezy wyroku TSUE:

1. Niedopuszczalne żądanie pełnej kwoty kredytu bez potrącenia dokonanych spłat

TSUE podkreślił, że jeśli sąd krajowy stwierdzi nieważność umowy kredytu zawartej z konsumentem z powodu nieuczciwych postanowień umownych, to bank nie może domagać się zwrotu całej wypłaconej kwoty kredytu, nie uwzględniając spłat już dokonanych przez kredytobiorcę. Taki sposób rozliczenia byłby nieproporcjonalny, prowadziłby do nadmiernego obciążenia konsumenta i naruszałby cel dyrektywy 93/13, jakim jest przywrócenie równowagi kontraktowej.

2. Ochrona konsumenta jako fundament systemu prawa unijnego

Trybunał przypomniał, że dyrektywa 93/13 ma charakter ochronny i musi być interpretowana w sposób zapewniający wysoki poziom ochrony konsumentów. W orzeczeniu wyraźnie zaakcentowano, że bank – jako profesjonalny podmiot – nie może czerpać korzyści z własnych nieuczciwych działań poprzez żądanie pełnego zwrotu wypłaconego kapitału bez potrącenia uiszczonych rat.

3. Zakwestionowanie automatyzmu teorii dwóch kondykcji

Choć TSUE nie odniósł się wprost do teorii dwóch kondykcji obowiązującej w polskim orzecznictwie, to jego stanowisko podważa sens jej automatycznego stosowania w kontekście spraw konsumenckich. Zgodnie z orzeczeniem, rozliczenie stron po unieważnieniu umowy musi uwzględniać zasadę równowagi stron i ochrony konsumenta, a nie opierać się wyłącznie na formalnych konstrukcjach cywilistycznych.

4. Wskazówki dla sądów krajowych

Trybunał jednoznacznie stwierdził, że to sądy krajowe są zobowiązane do zapewnienia skuteczności prawa unijnego, w szczególności do nieprzyznawania bankom nienależnych korzyści, które mogłyby zniweczyć odstraszający efekt wynikający z dyrektywy. Sąd krajowy ma obowiązek dokonać potrącenia spełnionych przez konsumenta świadczeń i tylko różnica – jeśli w ogóle istnieje – może być przedmiotem ewentualnych roszczeń.

Co ten wyrok oznacza dla frankowiczów?

Wyrok w sprawie C‑396/24 może stanowić kamień milowy w rozliczeniach kredytów frankowych. Banki nie mogą już bezrefleksyjnie domagać się zwrotu nominalnej kwoty kredytu – muszą uwzględniać dotychczasowe świadczenia konsumenta. To z kolei znacząco zwiększa bezpieczeństwo finansowe kredytobiorców i otwiera drogę do skuteczniejszego dochodzenia roszczeń.

Dodatkowo, wyrok potwierdza dotychczasową linię orzeczniczą TSUE (m.in. sprawy C‑260/18 – Dziubak, C‑520/21 – Getin Noble Bank), która wskazuje na potrzebę pełnej transparentności umów oraz odpowiedzialności banków za ich treść.

Jak może pomóc Kancelaria Dembowski Legal?

Kancelaria Adwokacka Dembowski Legal z siedzibą we Wrocławiu specjalizuje się w:

• prowadzeniu postępowań o unieważnienie umów kredytów frankowych,
• reprezentowaniu klientów w sporach z bankami o zwrot nienależnie uiszczonych świadczeń,
• dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych oraz
• indywidualnej analizie umów kredytowych.